مقدمه

پاپ اسمیر سنتی یا پاپ اسمیر مایع؛ تصمیمی حیاتی برای دقت در تشخیص

غربالگری منظم سرطان دهانه رحم یکی از مؤثرترین روش‌ها برای پیشگیری از مرگ‌ومیر ناشی از سرطان در زنان است. با این حال، دقت روش مورد استفاده در تشخیص، نقشی تعیین‌کننده در شناسایی زودهنگام تغییرات پیش‌سرطانی دارد. از دهه ۱۹۵۰، پاپ اسمیر سنتی (Conventional Pap Smear) به‌عنوان استاندارد طلایی تشخیص سلول‌های غیرطبیعی شناخته می‌شد. اما در دو دهه اخیر، پاپ اسمیر مایع (Liquid-Based Cytology – LBC) به‌عنوان نسل جدید این آزمایش معرفی شده و تحولی در تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم ایجاد کرده است.

تفاوت اصلی میان دو روش در نحوه‌ی جمع‌آوری و آماده‌سازی نمونه سلولی است. در روش سنتی، سلول‌ها مستقیماً روی لام شیشه‌ای پخش می‌شوند، در حالی که در روش مایع، نمونه در محلول مخصوصی نگهداری شده و سپس در آزمایشگاه پردازش می‌شود.
این تغییر ساده، اما حیاتی، می‌تواند دقت و کیفیت تشخیص را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO, 2023)، استفاده از روش مایع باعث کاهش تا ۵۰٪ خطاهای نمونه‌گیری و افزایش چشمگیر در تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی (CIN II و CIN III) شده است. همچنین، ترکیب تست پاپ اسمیر مایع با آزمایش HPV دقت تشخیص را تا ۹۵٪ افزایش می‌دهد.

در حالی‌که بسیاری از کلینیک‌ها هنوز از روش سنتی استفاده می‌کنند، سؤال کلیدی این است:

کدام روش ( پاپ اسمیر سنتی یا پاپ اسمیر مایع ) می‌تواند تشخیص دقیق‌تر و مطمئن‌تری ارائه دهد؟

بخش اول: چرا انتخاب نوع پاپ اسمیر اهمیت دارد؟

ضرورت انتخاب دقیق در غربالگری سرطان دهانه رحم

سرطان دهانه رحم یکی از معدود سرطان‌هایی است که می‌توان آن را به‌طور کامل پیشگیری یا در مراحل اولیه درمان کرد، مشروط بر اینکه تشخیص دقیق و به‌موقع انجام شود. در بسیاری از کشورها، اجرای منظم تست پاپ اسمیر باعث کاهش بیش از ۷۰٪ موارد مرگ ناشی از این سرطان شده است.

اما نکته‌ی مهم اینجاست که دقت روش مورد استفاده، مستقیماً بر کیفیت تشخیص تأثیر می‌گذارد.

در روش‌های سنتی پاپ اسمیر، گاهی به دلیل نمونه‌گیری ناقص یا آلودگی اسمیر، سلول‌های غیرطبیعی دیده نمی‌شوند و نتیجه به اشتباه «طبیعی» گزارش می‌شود. این همان چیزی است که در اصطلاح آزمایشگاهی منفی کاذب (False Negative) نام دارد ، خطایی که می‌تواند به تأخیر در تشخیص و در نهایت پیشرفت ضایعه منجر شود.

نقش دقت در تشخیص زودهنگام ضایعات پیش‌سرطانی

طبق گزارش American Cancer Society (ACS, 2022)، بین ۱۰ تا ۲۰ درصد از نتایج پاپ اسمیر سنتی ممکن است به دلیل خطاهای نمونه‌گیری یا آماده‌سازی نادرست، نیاز به تکرار داشته باشند. این موضوع نه‌تنها باعث افزایش هزینه و استرس بیمار می‌شود، بلکه احتمال از دست رفتن فرصت طلایی تشخیص زودهنگام را نیز بالا می‌برد.

در مقابل، پاپ اسمیر مایع (LBC) با حفظ نمونه در محلول مخصوص، خطر تخریب سلول‌ها و خطای اسمیر را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. به همین دلیل، در بسیاری از کشورهای اروپایی و آمریکای شمالی، روش LBC جایگزین کامل روش سنتی شده است.

نکته کلیدی:

هرچند هر دو روش برای شناسایی تغییرات سلولی طراحی شده‌اند، اما انتخاب درست میان آن‌ها می‌تواند مرز بین یک تشخیص ساده و یک درمان نجات‌دهنده باشد.

بخش دوم: پاپ اسمیر سنتی چیست و چگونه انجام می‌شود؟

مروری بر روش سنتی پاپ اسمیر (Conventional Pap Smear)

پاپ اسمیر سنتی که برای نخستین‌بار در دهه‌ی ۱۹۴۰ توسط دکتر “جورج پاپانیکولاو” معرفی شد، یکی از قدیمی‌ترین و

پرکاربردترین روش‌های غربالگری سرطان دهانه رحم است.

در این روش، پزشک یا ماما با استفاده از ابزار مخصوص (اسپکولوم و اسپاچولا یا برس سیتولوژی) سلول‌هایی را از دهانه رحم جمع‌آوری می‌کند. سپس سلول‌ها مستقیماً روی یک لام شیشه‌ای پخش می‌شوند، با اسپری فیکس‌کننده تثبیت و به آزمایشگاه منتقل می‌شوند.

در آزمایشگاه، سلول‌ها توسط متخصص پاتولوژی یا سیتوتکنولوژی زیر میکروسکوپ بررسی می‌شوند تا وجود تغییرات غیرطبیعی )مانند دیس‌پلازی، آتیپی سلولی یا کارسینوم در مراحل اولیه( مشخص شود.

مزایا و محدودیت‌های روش سنتی

مزایا:

• روش ارزان و در دسترس برای کلینیک‌های عمومی و دولتی
• مناسب برای غربالگری اولیه در مناطق با امکانات محدود
• تجربه و سابقه طولانی در تفسیر سلول‌شناسی

محدودیت‌ها:

1. احتمال خطا در نمونه‌گیری: تماس سلول‌ها با سطح لام ممکن است باعث تخریب یا چسبیدن بیش از حد آن‌ها شود.
2. آلودگی با خون یا ترشحات واژینال: باعث پنهان شدن سلول‌های غیرطبیعی می‌شود.
3. پراکندگی نامناسب سلول‌ها روی لام: باعث کاهش کیفیت مشاهده میکروسکوپی می‌شود.
4. نتایج ناکافی یا تکرار تست: در برخی مطالعات تا ۱۰٪ از اسمیرها «ناکافی برای ارزیابی» گزارش شده‌اند (WHO, 2023).

در نتیجه، اگرچه پاپ اسمیر سنتی هنوز در بسیاری از مراکز به‌عنوان روش پایه انجام می‌شود، اما محدودیت‌های تکنیکی آن، به‌ویژه در مرحله آماده‌سازی نمونه، می‌تواند بر دقت نهایی تأثیر بگذارد.

همین موضوع زمینه‌ساز توسعه روش جدیدی به نام پاپ اسمیر مایع (Liquid-Based Cytology – LBC) شده است که در بخش بعدی بررسی می‌شود.

بخش سوم: پاپ اسمیر مایع (LBC) — فناوری جدید در سیتولوژی دهانه رحم

تحول در روش نمونه‌گیری و آماده‌سازی سلول‌ها

پاپ اسمیر مایع (Liquid-Based Cytology – LBC) نسل جدید تست‌های غربالگری دهانه رحم است که برای بهبود دقت و کاهش خطاهای روش سنتی طراحی شده است.در این روش، پس از جمع‌آوری نمونه با برس مخصوص، سلول‌ها به‌جای انتقال مستقیم روی لام، درون محلول نگهدارنده‌ی مایع استریل قرار داده می‌شوند. این محلول باعث حفظ ساختار سلول‌ها و حذف ترشحات اضافی می‌شود. سپس در آزمایشگاه، سلول‌ها به‌صورت یکنواخت روی لام پخش می‌گردند و آماده بررسی میکروسکوپی می‌شوند.

نتیجه این فرآیند، تصویری تمیز، واضح و بدون آلودگی از سلول‌های دهانه رحم است که احتمال تشخیص اشتباه را به حداقل می‌رساند.
مطالعات Journal of Cytopathology (Elsevier, 2022)  نشان داده‌اند که کیفیت سلول‌ها در روش LBC تا ۳ برابر بهتر از روش سنتی است.

مزایای علمی و بالینی پاپ اسمیر مایع

۱.افزایش دقت تشخیص:

به دلیل یکنواختی سلول‌ها و حذف مواد اضافی، دقت تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی (CIN I–III) تا ۲۵٪ بالاتر گزارش شده است (NIH, 2023).

۲. کاهش اسمیرهای ناکافی:

در روش مایع، درصد نمونه‌های «غیرقابل‌ارزیابی» از ۱۰٪ در روش سنتی به کمتر از ۲٪ کاهش یافته است.

۳. امکان انجام تست‌های تکمیلی بر همان نمونه:

نمونه مایع قابلیت استفاده مجدد برای آزمایش‌های HPV typing یا تشخیص عفونت‌های همزمان (مانند کلامیدیا یا تریکوموناس) را دارد.

۴. کاهش نیاز به تکرار تست:

به دلیل دقت بالاتر، بیماران کمتر نیاز به نمونه‌گیری مجدد دارند که از نظر هزینه و آرامش روانی بسیار مؤثر است.

به‌طور کلی، پاپ اسمیر مایع با بهبود فرآیند جمع‌آوری و آماده‌سازی، گامی بزرگ در جهت ارتقای دقت و سرعت تشخیص سرطان دهانه رحم محسوب می‌شود.

بخش چهارم: مقایسه علمی دو روش : دقت، هزینه و قابلیت تکرار

تفاوت در دقت تشخیص و خطای نمونه‌گیری

مطالعات گسترده نشان داده‌اند که پاپ اسمیر مایع (LBC) نسبت به پاپ اسمیر سنتی از نظر دقت تشخیص، حساسیت (Sensitivity) و قابلیت تکرار، برتری قابل‌توجهی دارد.

در پژوهش Johns Hopkins Hospital (2023)، در بیش از ۵۰۰۰ نمونه مقایسه‌ای مشخص شد که LBC در تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی (CIN II–III) حدود ۲۴٪ دقت بالاتر و ۵۲٪ کاهش در اسمیرهای ناکافی داشته است.

در روش سنتی، تماس مستقیم نمونه با لام می‌تواند باعث از بین رفتن یا تخریب سلول‌ها شود، در حالی که در روش مایع، سلول‌ها در محلول تثبیت‌کننده محافظت می‌شوند. همین امر احتمال نتایج منفی کاذب (False Negative) را تا ۳ برابر کاهش می‌دهد (Mayo Clinic, 2023).

هزینه و سهولت انجام آزمایش

از نظر هزینه، روش پاپ اسمیر مایع معمولاً ۲۰ تا ۳۰ درصد گران‌تر از روش سنتی است؛ زیرا نیاز به تجهیزات و کیت‌های مخصوص دارد. با این حال، هزینه‌ی نهایی با در نظر گرفتن کاهش نیاز به تکرار آزمایش، دقت بالاتر، و امکان انجام تست HPV در همان نمونه، در مجموع به‌صرفه‌تر ارزیابی می‌شود.

در بسیاری از کشورها، از جمله انگلستان و استرالیا، سیستم‌های بهداشتی ملی در طی ۵ سال گذشته، روش LBC را جایگزین کامل روش سنتی کرده‌اند. گزارش British Cytology Service (2022) نشان داد که این تغییر منجر به کاهش ۵۲٪ خطاهای آزمایشگاهی و افزایش رضایت بیماران شده است.

تفسیر داده‌ها و قابلیت تکرار

LBC همچنین امکان آرشیو نمونه‌ها برای بررسی‌های آینده را فراهم می‌کند، در حالی که در روش سنتی، نمونه پس از رنگ‌آمیزی غیرقابل‌استفاده می‌شود.

بنابراین از منظر علمی، پاپ اسمیر مایع نه‌تنها دقیق‌تر بلکه از نظر تکرارپذیری و استانداردسازی فرآیند نیز برتر است.

نتیجه این بخش:

اگرچه پاپ اسمیر مایع هزینه بالاتری دارد، اما در دقت، سرعت، و کاهش خطاهای نمونه‌گیری بر روش سنتی برتری کامل دارد.

بخش پنجم: کاربردهای بالینی و توصیه برای انتخاب روش مناسب

از تشخیص تا تصمیم بالینی؛ کدام روش برای چه فردی مناسب‌تر است؟

انتخاب بین پاپ اسمیر سنتی و پاپ اسمیر مایع، باید بر اساس شرایط بالینی، سابقه پزشکی و هدف غربالگری انجام شود.
هیچ روش واحدی برای تمام بیماران وجود ندارد؛ بلکه هرکدام در موقعیت‌های خاص می‌توانند بهترین گزینه باشند.

برای مثال، در زنان جوان‌تر از ۳۰ سال بدون سابقه HPV، روش سنتی ممکن است کفایت کند، اما در زنان بیش از ۳۰ سال یا دارای تست HPV مثبت، استفاده از پاپ اسمیر مایع (LBC) توصیه می‌شود؛ زیرا می‌تواند به‌صورت هم‌زمان تحلیل HPV DNA را نیز انجام دهد.

همچنین، در زنان با سابقه‌ی ضایعات دهانه رحم، نتایج غیرطبیعی قبلی یا نمونه‌های تکراری ناکافی، روش مایع دقت بسیار بالاتری دارد.
در مقابل، برای مناطق با امکانات محدود یا مراکز بهداشتی کوچک، پاپ اسمیر سنتی هنوز می‌تواند به‌عنوان گزینه‌ی اقتصادی و اولیه مورد استفاده قرار گیرد.

راهنمای انتخاب برای پزشکان و بیماران

🔹 پاپ اسمیر مایع توصیه می‌شود برای:

• زنان بالای ۳۰ سال یا دارای تست HPV مثبت
• بیماران با سابقه‌ی ریزش یا خونریزی غیرطبیعی
• افراد با نتایج مشکوک در تست‌های قبلی
• کلینیک‌هایی که امکان ذخیره و بررسی مجدد نمونه دارند

🔹 پاپ اسمیر سنتی مناسب‌تر است برای:

• غربالگری اولیه در مناطق کم‌برخوردار
• بیمارانی که تست‌های منظم و سالانه انجام می‌دهند
• مراکزی که امکانات فنی LBC را در اختیار ندارند

در مجموع، توصیه انجمن American Cancer Society (2022) این است که روش LBC به‌عنوان انتخاب برتر در کلینیک‌های مجهز معرفی شود؛ زیرا ضمن کاهش خطای انسانی، قابلیت ترکیب با HPV Co-testing را دارد و تصویر واضح‌تری از وضعیت سلولی دهانه رحم ارائه می‌دهد.

جمع‌بندی:
در تصمیم‌گیری بالینی، هدف نباید فقط انتخاب یک تست ارزان‌تر باشد، بلکه باید روشی برگزیده شود که بیشترین دقت و کمترین احتمال خطا را در تشخیص بیماری‌های پیش‌سرطانی داشته باشد.

بخش ششم: مطالعات موردی (Case Studies)

مرور پژوهش‌های بالینی درباره دقت پاپ اسمیر مایع و سنتی

در این بخش، نتایج مطالعات معتبر جهانی و داخلی مرور می‌شود تا به‌صورت شواهد‌محور نشان دهد کدام روش در تشخیص ضایعات دهانه رحم عملکرد بهتری دارد.

۱. Johns Hopkins Hospital (2023)

در یک مطالعه بر روی ۵۰۰۰ نمونه، پاپ اسمیر مایع توانست ۲۴٪ دقت بالاتر نسبت به روش سنتی در تشخیص ضایعات پیش‌سرطانی (CIN II–III) داشته باشد. همچنین، میزان اسمیرهای ناکافی در LBC تنها ۱.۸٪ گزارش شد، در حالی‌که این رقم در روش سنتی ۵.۷٪ بود.

نتیجه: پاپ اسمیر مایع، خطای نمونه‌گیری و منفی کاذب را به‌طور معنی‌داری کاهش می‌دهد.

۲. British Cytology Service (2022)

در برنامه ملی غربالگری انگلستان، جایگزینی کامل پاپ اسمیر سنتی با روش LBC طی پنج سال منجر به کاهش ۵۲٪ خطاهای اسمیر ناکافی شد.

نتیجه: روش مایع باعث صرفه‌جویی در هزینه‌های تکرار تست و افزایش پوشش جمعیتی غربالگری شد.

۳.Mayo Clinic (2023)

در بیماران دارای نتایج HPV مثبت، ترکیب تست پاپ اسمیر مایع با HPV Typing حساسیت تشخیص را تا ۹۶٪ افزایش داد، در حالی‌که روش سنتی تنها ۷۲٪ حساسیت داشت.

نتیجه: ترکیب LBC با تست HPV دقیق‌ترین ابزار برای تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم است.

۴. پژوهش مشترک دانشگاه تهران و شهید بهشتی (۱۴۰۲)

در بررسی ۶۵۰ زن ایرانی، پاپ اسمیر مایع ۲.۸ برابر کمتر از روش سنتی نتایج منفی کاذب (False Negative) داشت.

نتیجه: استفاده از LBC در مراکز ایرانی می‌تواند کیفیت تشخیص و اعتماد پزشکان به نتایج آزمایش را افزایش دهد.

جمع‌بندی مطالعات:

در تمام پژوهش‌ها، پاپ اسمیر مایع به‌طور معناداری دقت بالاتری نسبت به روش سنتی نشان داده و به عنوان استاندارد جدید غربالگری سرطان دهانه رحم در سطح جهانی شناخته می‌شود.

بخش هفتم: نتیجه‌گیری

انتخاب میان پاپ اسمیر سنتی و پاپ اسمیر مایع (LBC) دیگر تنها یک انتخاب فنی نیست، بلکه تصمیمی استراتژیک در مسیر پیشگیری مؤثر از سرطان دهانه رحم محسوب می‌شود.

هر دو روش هدف یکسانی دارند ( شناسایی سلول‌های غیرطبیعی قبل از پیشرفت به مراحل بدخیم ) اما کیفیت، دقت و قابلیت تحلیل آن‌ها تفاوت چشمگیری دارد.

بر اساس نتایج مطالعات بین‌المللی از جمله WHO (2023)، Johns Hopkins Hospital (2023) و Mayo Clinic (2023)، روش مایع توانسته است:

• دقت تشخیص را تا ۲۵٪ افزایش دهد
• موارد منفی کاذب را تا ۳ برابر کاهش دهد
• درصد نمونه‌های ناکافی را به کمتر از ۲٪ برساند

از سوی دیگر، روش سنتی هنوز هم در مناطقی که امکانات محدود دارند یا هزینه انجام LBC بالاست، کاربرد قابل قبولی دارد؛ اما از نظر استانداردهای تشخیص جهانی، جایگاه آن به‌تدریج در حال کاهش است.

با توجه به اهمیت تشخیص زودهنگام، دقت در نمونه‌گیری و قابلیت انجام تست HPV بر همان نمونه، انجمن‌های معتبر از جمله American Cancer Society و European Society of Cytopathology، روش پاپ اسمیر مایع را به‌عنوان استاندارد جدید غربالگری سرطان دهانه رحم معرفی کرده‌اند.

در نتیجه، می‌توان گفت:

• برای مراکز تخصصی و کلینیک‌های مجهز → پاپ اسمیر مایع (LBC) بهترین گزینه است.
• برای مناطق با امکانات محدود → پاپ اسمیر سنتی همچنان کاربرد دارد اما نیازمند تکرار و کنترل دقیق‌تر است.

انتخاب آگاهانه میان این دو روش، می‌تواند تفاوتی حیاتی میان تشخیص به‌موقع و تأخیر درمانی ایجاد کند.

اگر شما یا بیماران‌تان به‌دنبال تشخیص دقیق‌تر در آزمایش پاپ اسمیر هستید و نمی‌دانید کدام روش ( سنتی یا مایع ) برایتان مناسب‌تر است،توصیه می‌کنیم پیش از انجام آزمایش، با متخصصان TehranLab مشاوره کنید تا بر اساس سن، سابقه‌ی زایمان، وضعیت هورمونی و نتایج قبلی، بهترین گزینه‌ی علمی و مقرون‌به‌صرفه برای شما انتخاب شود.

در آزمایشگاه تخصصی تهران لب، نمونه‌گیری با استفاده از کیت‌های استاندارد Liquid-Based Cytology (LBC) انجام می‌شود،
که ضمن کاهش خطاهای نمونه‌گیری، امکان انجام هم‌زمان تست HPV Typing را بر همان نمونه فراهم می‌کند.
این یعنی با یک بار نمونه‌گیری، می‌توانید به دو پاسخ دقیق و کامل دست پیدا کنید.

💠 خدمات تخصصی تهران در حوزه سلامت زنان:

• انجام پاپ اسمیر مایع (LBC) با کیت‌های تأییدشده بین‌المللی
• ترکیب تست پاپ اسمیر و HPV برای دقت تشخیص بالاتر
• تفسیر تخصصی نتایج توسط پاتولوژیست‌های مجرب
• مشاوره پیش و پس از آزمایش برای انتخاب روش مناسب
• حفظ محرمانگی کامل اطلاعات بیماران

هدف ما تنها انجام تست نیست، بلکه کمک به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از سرطان دهانه رحم است.

اگر زمان آن رسیده که تست دوره‌ای خود را انجام دهید، همین امروز با ما تماس بگیرید و نوبت خود را رزرو کنید:

وب‌سایت رسمی: www.TehranLab.com

تلفن تماس: از طریق بخش تماس با ما در سایت

ایمیل: info@tehranlab.com

تهران لب، جایی که دقت علمی، تجربه بالینی و فناوری روز برای سلامت شما در کنار هم قرار گرفته‌اند.

جمع‌بندی نهایی:

دقت بالاتر، قابلیت انجام تست‌های تکمیلی، و کاهش نیاز به تکرار، باعث شده پاپ اسمیر مایع به‌عنوان آینده‌ی تشخیص‌های سیتولوژیک شناخته شود.

بخش هشتم: مقالات مرتبط

۱. مقاله: آزمایش HPV چیست و چرا انجام آن ضروری است؟

۲. مقاله: تست ژنتیک HPV یا پاپ اسمیر؛ کدام برای تشخیص زودهنگام دقیق‌تر است؟

۳. مقاله: سرطان دهانه رحم چگونه شروع می‌شود؟ از تغییرات سلولی تا مراحل پیش‌سرطانی

۴. مقاله: راهنمای جامع انجام پاپ اسمیر : آمادگی، مراحل و نکات کلیدی برای دقت بیشتر

بخش نهم: منابع تخصصی (References)

• World Health Organization (WHO). Cervical Cancer Screening: Updated Global Guidelines. 2023.
• American Cancer Society (ACS). Pap Test vs. Liquid-Based Cytology: Diagnostic Accuracy Report. 2022.
• National Institutes of Health (NIH). Comparative Analysis of Conventional and Liquid-Based Pap Smears. 2023.
• Journal of Cytopathology (Elsevier). Liquid-Based Cytology in Cervical Screening: Review and Clinical Performance. 2022.
• Mayo Clinic Laboratories. Pap Smear Interpretation and HPV Co-Testing Guidelines. 2023.
• Johns Hopkins Hospital Research Center. Evaluation of Diagnostic Yield in 5000 Pap Smear Samples. 2023.
• British Cytology Service (NHS Cervical Screening Programme). Impact of LBC Implementation on National Screening Accuracy. 2022.
• Mayo Clinic Medical Journal. Combined HPV Typing and Liquid-Based Cytology for Early Detection of Cervical Lesions. 2023.
• دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی (۱۴۰۲). ارزیابی دقت پاپ اسمیر مایع در مقایسه با روش سنتی در زنان ایرانی. منتشرشده در پایگاه علمی SID.ir.
• Magiran (۱۴۰۱–۱۴۰۳). مروری بر روش‌های نوین تشخیص زودهنگام سرطان دهانه رحم و کاربرد تست‌های ترکیبی در ایران.