لخته شدن خون و آمبولی پا در بارداری یا DVT (Deep Vein Thrombosis) یکی از مشکلات جدی است که زنان باردار را در معرض خطر قرار میدهد. این وضعیت زمانی رخ میدهد که لخته خون در وریدهای عمقی پا تشکیل شده و میتواند به رگهای دیگر منتقل شود. بارداری به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش فشار بر روی سیستم گردش خون، خطر تشکیل لخته را افزایش میدهد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب برای پیشگیری از عوارض شدید مانند آمبولی ریه و آسیب به سلامتی مادر و جنین ضروری است. در این مقاله از تهران لب به بررسی علائم، علل و روشهای تشخیص و درمان DVT در بارداری پرداخته خواهد شد.
لخته خون چیست؟
لخته خون زمانی ایجاد میشود که بدن برای جلوگیری از خونریزی به محل آسیبدیده پلاکتها را ارسال میکند تا جریان خون متوقف شود. این فرآیند بهطور طبیعی در مواقعی که بخشی از بدن خونریزی میکند، برای جلوگیری از ادامه خونریزی اتفاق میافتد. در دوران بارداری نیز به دلیل تغییرات فیزیولوژیکی، احتمال تشکیل لخته خون افزایش مییابد تا از بروز خونریزی شدید در حین زایمان پیشگیری شود. با این حال، اختلالی به نام ترومبوز عمیق وریدی (DVT) ممکن است باعث تشکیل لخته خون در پاها و ناحیه لگن شود که علل مختلفی دارد و میتواند مشکلات جدی برای مادر ایجاد کند.
شیوع DVT یا آمبولی پا در بارداری و پس از زایمان
ترومبوز عمیق وریدی (DVT) در دوران بارداری و پس از زایمان یکی از مشکلات شایع است که به دلیل تغییرات فیزیولوژیکی بدن زنان باردار ایجاد میشود. بدن در دوران بارداری بهطور طبیعی توانایی لخته شدن خون را افزایش میدهد تا از خونریزی شدید در هنگام زایمان جلوگیری کند. این افزایش لخته شدن خون بهوسیله افزایش سطح پروتئینهای مسئول لخته شدن و کاهش سطح پروتئینهای ضد انعقاد خون ایجاد میشود.
علاوه بر این، بزرگ شدن رحم در دوران بارداری فشار زیادی به سیاهرگهایی که خون را از پاها به قلب هدایت میکنند، وارد میآورد. این فشار موجب کاهش جریان خون و در نتیجه افزایش احتمال تشکیل لخته خون در پاها و ناحیه لگن میشود. تمامی این عوامل باعث میشوند که ترومبوز عمیق وریدی در بارداری و پس از زایمان بسیار شایع باشد.
چه کسانی بیشتر در معرض DVT هستند؟
افرادی که در دوران بارداری و پس از زایمان هستند، بهطور ویژه در معرض خطر ترومبوز عمیق وریدی (DVT) قرار دارند. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و فیزیکی بدن باعث افزایش احتمال تشکیل لخته خون میشود. علاوه بر زنان باردار، گروههای مختلف دیگری نیز در معرض DVT قرار دارند. افرادی که سابقه خانوادگی لخته شدن خون دارند یا به اختلالات انعقادی مبتلا هستند، بیشتر در معرض خطر قرار دارند. همچنین، افراد مبتلا به بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشار خون بالا یا بیماریهای قلبی، به دلیل کاهش جریان خون و فشار بیشتر بر روی سیستم وریدی، بیشتر در معرض تشکیل لخته خون هستند.
کسانی که مدت زمان طولانی بیحرکت میمانند نیز، مانند افرادی که در طول سفرهای هوایی طولانی یا پس از جراحیهای بزرگ در تخت بستری هستند، ریسک بالاتری برای آمبولی پا در بارداری دارند. افراد مسنتر نیز به دلیل کاهش فعالیت بدنی و ضعف سیستم گردش خون، بیشتر در معرض خطر این بیماری قرار دارند. اضافهوزن و چاقی نیز میتواند فشار بیشتری به سیاهرگها وارد کند و احتمال بروز DVT را افزایش دهد.
شناسایی عوامل خطر و پیشگیری از آنها میتواند در کاهش ریسک این بیماری موثر باشد.
علائم و نشانههای تشکیل لخته خون و آمبولی پا در بارداری
در دوران بارداری، حساسیت بدن زنان افزایش مییابد و آنها نسبت به برخی تغییرات یا عوارض خود بیشتر آگاه میشوند. هرچند تشکیل لخته خون در بارداری غیرممکن نیست، این مشکل معمولا با علائمی همراه است که میتواند نشاندهنده احتمال تشکیل لخته خون باشد. علائم رایج آمبولی پا در بارداری موارد زیر است:
- تورم یا درد در یکی از پاها که به تدریج بیشتر میشود.
- دردهایی که به ویژه هنگام راه رفتن یا حرکت کردن تشدید میشوند.
- بزرگ شدن غیرعادی سیاهرگها که ممکن است در ناحیه پا مشاهده شود.
شناخت این علائم و پیگیری دقیق آنها در دوران بارداری میتواند به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از مشکلات جدی کمک کند.
تشخیص ترومبوز وریدی چگونه انجام میشود؟
برای تشخیص ترومبوز وریدی، پزشک ابتدا از شما درباره علائم و نشانههایی که دارید سوال میپرسد و سپس با انجام معاینه جسمانی، وضعیت تورم، حساسیت و تغییرات رنگ پوست را بررسی میکند. با توجه به ریسک فرد برای ابتلا به ترومبوز وریدی، پزشک ممکن است آزمایشهای زیر را تجویز کند:
سونوگرافی
در این روش، پزشک قسمت سر دستگاه سونوگرافی را روی ناحیه مشکوک قرار میدهد و با استفاده از امواج صوتی، لخته خون را شناسایی میکند. این امواج به بافتهای بدن برخورد کرده و تصاویری به صفحه نمایش منتقل میکنند که پزشک میتواند بر اساس آنها لخته را مشاهده کند. در برخی موارد، سونوگرافی ممکن است چندین بار تکرار شود تا از عدم رشد لخته خون اطمینان حاصل شود.
آزمایش خون
در اکثر افراد مبتلا به ترومبوز عمیق وریدی، سطح مادهای به نام دی دایمر در خون افزایش مییابد که میتواند نشاندهنده وجود لخته خون باشد.
ونوگرافی
در این روش، پزشک ماده حاجب را به داخل سیاهرگهای مچ یا کف پا تزریق کرده و از اشعه ایکس برای تهیه تصاویر و شناسایی لخته خون یا آمبولی پا در بارداری استفاده میکند. این روش کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
اسکن ام آر آی یا سی تی اسکن
این دو روش تصویربرداری دقیق، تصاویری از سیاهرگها ایجاد میکنند و به پزشک کمک میکنند تا وجود یا عدم وجود لخته خون را تایید کنند. این اسکنها گاهی برای اهداف دیگر انجام میشوند، ولی در عین حال ممکن است لخته خون را نیز نشان دهند.
عوارض و آمبولی پا در بارداری
ترومبوز عمیق سیاهرگی میتواند به طرق مختلف بر سلامت شما در دوران بارداری تاثیر بگذارد. از جمله عوارض و خطرات مهم آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تشکیل لخته خون در جفت
- حمله قلبی
- سکته مغزی
- سقط جنین
- آمبولی ریوی که به دلیل جدا شدن لخته خون و حرکت آن به سمت ریه ایجاد میشود.
ترومبوز عمیق سیاهرگی (DVT)
ترومبوز عمیق سیاهرگی (DVT) به معنای تشکیل لخته خون در وریدهای عمیق بدن، بهویژه در پاها است. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی و فشار رحم بر رگها باعث افزایش احتمال تشکیل لخته میشود. این لختهها میتوانند به ریهها منتقل شده و آمبولی ریه ایجاد کنند، که یک وضعیت خطرناک است. بنابراین، ترومبوز عمیق سیاهرگی در بارداری میتواند باعث آمبولی پا یا ریه شود و تهدیدی جدی برای سلامت مادر و جنین به شمار میآید.
درمان ترومبوز عمیق سیاهرگی
هدف اصلی درمان ترومبوز عمیق سیاهرگی، جلوگیری از بزرگ شدن لخته خون و حرکت آن به ریهها برای پیشگیری از آمبولی ریه است. گام بعدی کاهش ریسک تشکیل مجدد لخته خون میباشد. روشهای مختلفی برای درمان این مشکل وجود دارد که به شرح زیر هستند:
۱. داروهای رقیقکننده خون
درمان ترومبوز عمیق سیاهرگی معمولا با استفاده از داروهای رقیقکننده خون انجام میشود. این داروها میتوانند به صورت قرص یا تزریقی مصرف شوند و از رشد و گسترش لختههای خون جلوگیری میکنند. این داروها لختههای موجود را از بین نمیبرند، بلکه از بزرگ شدن آنها و تشکیل لخته در سایر قسمتهای بدن جلوگیری میکنند. داروهای تزریقی مانند هپارین به صورت زیرپوستی به بازوی بیمار تزریق میشوند. سایر داروهای تزریقی شامل انوگزاپادین، دالتپارین و فونداپارینوکس هستند.
بیمار در ابتدا باید داروهای تزریقی را برای چند روز مصرف کند و سپس داروهای خوراکی مانند وارفارین یا دابیگاتران را آغاز کند. پس از شروع اثر وارفارین، داروهای تزریقی قطع میشوند و بیمار میتواند از داروهای خوراکی به مدت ۳ ماه یا بیشتر استفاده کند.
مصرف دقیق این داروها طبق دستور پزشک بسیار مهم است؛ زیرا تغییر دوز آنها میتواند منجر به عوارض جدی شود. در صورتی که بیمار از وارفارین استفاده میکند، باید به طور مرتب آزمایش خون انجام دهد تا زمان انعقاد خون کنترل شود. لازم به ذکر است که زنان باردار نباید از داروهای رقیقکننده خون استفاده کنند.
۲. داروهای حلکننده لخته خون
اگر بیمار دچار ترومبوز حاد عمیق وریدی یا آمبولی ریه شده باشد و استفاده از داروهای دیگر نتواند به رفع مشکل کمک کند، پزشک ممکن است داروهایی تجویز کند که به طور سریع لخته خون را از بین میبرد. این داروها معمولا به صورت تزریقی به رگها وارد میشوند یا از طریق کاتتر مستقیما به محل لخته خون تزریق میگردند. داروهای حلکننده لخته خون میتوانند باعث خونریزی شدید شوند، به همین دلیل پزشک از آنها فقط در موارد بسیار حاد و شدید استفاده میکند.
۳. استفاده از فیلتر
اگر بیمار نتواند از داروهای رقیقکننده خون استفاده کند، پزشک ممکن است فیلتر ویژهای را در سیاهرگ بزرگ شکم او قرار دهد. این فیلتر از حرکت لخته خون به سمت ریهها جلوگیری کرده و خطر آمبولی ریه را کاهش میدهد.
آنچه از مقاله «لخته شدن خون و آمبولی پا در بارداری (DVT) + تفسیر» آموختیم
در نهایت، لخته شدن خون و آمبولی پا در بارداری (DVT) میتواند تهدیدی جدی برای سلامت مادر و جنین باشد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب این مشکل، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض شدید مانند آمبولی ریه و آسیب به سیستم گردش خون دارد. زنان باردار باید مراقب علائم این بیماری باشند و در صورت مشاهده نشانههایی مانند تورم، درد یا تغییر رنگ در پاها، به پزشک مراجعه کنند. با پیگیری دقیق و استفاده از روشهای درمانی موثر، میتوان از خطرات این وضعیت جلوگیری کرد و سلامت مادر و جنین را حفظ نمود.
منبع: