شناخت تفاوتهای بین سندرم پای بیقرار (RLS) و بیماری اماس (Multiple Sclerosis) اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا هر دو میتوانند علائم عصبی و حرکتی داشته باشند. این شباهتها ممکن است منجر به سردرگمی در تشخیص و درمان شود. تشخیص صحیح هر یک از این بیماریها تاثیر زیادی بر انتخاب روشهای درمانی مناسب و بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد. در این مقاله از تهران لب، به بررسی علمی این دو بیماری، علائم، علل و تفاوتهای کلیدی آنها خواهیم پرداخت.
سندروم پای بیقرار (RLS) و بیماری مولتیپل اسکلروزیس (MS) دو اختلال عصبی متفاوت هستند که ممکن است علائم مشابهی داشته باشند، اما علت و نحوه بروز آنها متفاوت است. سندروم پای بیقرار به احساس ناراحتی و نیاز به حرکت در پاها به ویژه هنگام استراحت یا شبها اشاره دارد. این اختلال معمولا ناشی از مشکلات عصبی و کمبود آهن است. در حالی که MS یک بیماری خودایمنی است که به دلیل تخریب میلین (پوشش محافظ عصبها) سیستم عصبی مرکزی بروز میکند. علائم MS شامل اختلالات حرکتی، مشکلات بینایی و اختلالات حسی است که میتواند در طول زمان پیشرفت کند. تفاوت اصلی در علت و نوع علائم این دو بیماری است.
سندرم پای بیقرار چیست؟
سندرم پای بیقرار (RLS) یک اختلال مربوط به مغز، اعصاب و خواب است که باعث ایجاد یک تمایل شدید و تقریبا غیرقابل مقاومت برای حرکت دادن پاها میشود. این احساس تا حدی با حرکت کاهش مییابد. علائم معمولا در هنگام استراحت بدن، بهویژه در ساعات عصر و شب، شایعتر هستند. این وضعیت اغلب با احساسات ناخوشایند در پاها مانند ضربان یا درد همراه است. میل مداوم به حرکت میتواند در توانایی فرد برای استراحت یا به خواب رفتن اختلال ایجاد کند.
ممکن است پزشک شما این بیماری را با نام «سندرم پای بیقرار» یا «بیماری ویلیس-اکبوم» معرفی کند.
انواع سندرم پای بیقرار
این بیماری به دو نوع تقسیم میشود:
- شروع زودرس: تشخیص این نوع قبل از ۴۵ سالگی انجام میشود. معمولا در سابقه خانوادگی فرد وجود دارد و بهآرامی پیشرفت میکند.
- شروع دیررس: این نوع پس از ۴۵ سالگی تشخیص داده میشود و علائم آن با سرعت بیشتری پیشرفت میکنند.
میزان شیوع سندرم پای بیقرار
طبق آمار آمریکا، بین ۷٪ تا ۱۰٪ از جمعیت ایالات متحده به سندرم پای بیقرار مبتلا هستند. این بیماری در میان افراد سفیدپوست و زنان شایعتر است. همچنین، با افزایش سن، خطر ابتلا به آن افزایش مییابد.
علائم سندرم پای بیقرار چیست؟
علائم سندرم پای بیقرار شامل موارد زیر است:
- احساسات ناخوشایند در پاها که باعث میشود بخواهید آنها را حرکت دهید.
- تشدید این احساسات هنگام استراحت
- کاهش موقتی ناراحتی با حرکت دادن پاها
- پرشهای غیرارادی پا یا انقباضات عضلانی در شب و هنگام خواب
علائم این بیماری میتوانند خواب فرد را تحت تاثیر قرار دهد و باعث مشکلات زیر شود:
- اختلال در خواب، مشکل در به خواب رفتن یا حفظ خواب.
- نیاز به بیرون آمدن از رختخواب برای کشیدن یا حرکت دادن پاها
- احساس خستگی یا خوابآلودگی در طول روز
- تغییرات در رفتار یا خلقوخو
- مشکل در تمرکز، یادآوری یا توجه
- افسردگی یا اضطراب.
سندرم پای بیقرار چه احساسی ایجاد میکند؟
این بیماری باعث ایجاد احساساتی میشود که فرد را وادار به حرکت دادن پاهایش میکند. این احساسات بیشتر در پاها اتفاق میافتند، اما ممکن است بازوها یا کل بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهند. برخی از احساسات مرتبط با RLS عبارتند از:
- خزیدن
- خارش
- درد
- سوزش
- ضربان
- کشیدگی
- سفت شدن
این احساسات ممکن است فقط در یک سمت بدن رخ دهند، اما معمولا هر دو پا را بهطور برابر تحت تاثیر قرار میدهند.
علت سندرم پای بیقرار چیست؟
علت دقیق سندرم پای بیقرار بهخوبی مشخص نشده است، اما ممکن است به عملکرد بخشهایی از مغز که حرکات را کنترل میکنند (عقدههای قاعدهای) مرتبط باشد. این ناحیه از مغز از دوپامین برای تنظیم حرکات بدن استفاده میکند. اگر سطح دوپامین کافی نباشد، مغز قادر به تنظیم صحیح حرکات نخواهد بود و این ممکن است منجر به بروز علائم RLS شود.
تحقیقات نشان میدهند که عوامل زیر ممکن است در بروز RLS نقش داشته باشند:
- ژنتیک: این بیماری میتواند ارثی باشد. اگر یکی از والدین دارای ژن مربوطه باشد، احتمال ابتلا به RLS در فرزند افزایش مییابد.
- کمبود آهن: سطح آهن در مغز ممکن است حتی در صورت طبیعی بودن سطح آهن خون، پایین باشد.
- بیماریهای زمینهای: برخی از بیماریها میتوانند باعث بروز RLS ثانویه شوند، یعنی RLS همراه با یک بیماری دیگر ظاهر شود.
- داروها: برخی از داروها مانند آنتیهیستامینها، داروهای ضدافسردگی و داروهای ضدتهوع ممکن است علائم RLS را تشدید کنند.
چه بیماریهایی باعث سندرم پای بیقرار میشوند؟
برخی بیماریها ممکن است همراه با RLS رخ دهند، از جمله:
چه عواملی باعث تشدید سندرم پای بیقرار میشوند؟
برخی از عوامل میتوانند علائم RLS را تشدید کنند. این عوامل عبارتند از:
- الکل
- کافئین
- نیکوتین
- برخی داروها
- استرس
مصرف این محرکها یا مواجهه با آنها قبل از استراحت یا خواب، احتمال بروز علائم را افزایش میدهد. علاوه بر این، کمبود خواب میتواند علائم را تشدید کند، به این معنا که علائم RLS میتوانند بهمرور بدتر شوند. برای شناسایی محرکهای خاص علائم خود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
سندرم پای بیقرار در چه گروههای سنی دیده میشود؟
سندرم پای بیقرار میتواند در هر سنی، از جمله در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان رخ دهد. با این حال، شیوع آن پس از ۵۰ سالگی بیشتر است و معمولا با افزایش سن علائم شدت مییابند.
درمان سندرم پای بیقرار
درمان سندرم پای بیقرار (RLS) ممکن است شامل مصرف دارو یا ایجاد تغییراتی در سبک زندگی باشد تا علائم کاهش یابند. برخی افراد با همکاری پزشک خود و مدیریت بیماریهای زمینهای میتوانند علائم RLS را کاهش دهند. شما و پزشکتان در مورد گزینههای درمانی مناسب و همچنین عوارض جانبی احتمالی آنها گفتوگو خواهید کرد.
بیماری اماس (Multiple Sclerosis) چیست؟
اماس (MS) یک بیماری خودایمنی است که بر مغز و نخاع (سیستم عصبی مرکزی) تاثیر میگذارد.
در بیماری اماس، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به سلولهای میلین حمله میکند. میلین پوششی محافظتی است که اطراف اعصاب مغز و نخاع را میپوشاند. آسیب به این پوشش باعث اختلال در ارسال پیامهای عصبی در سراسر بدن شده و میتواند عملکردهایی مانند بینایی، حس و حرکت را تحت تاثیر قرار دهد.
آسیب به میلین میتواند در مغز، نخاع و اعصابی که به چشمها متصل هستند، رخ دهد. در حال حاضر درمانی برای اماس وجود ندارد، اما روشهایی برای کاهش پیشرفت بیماری و مدیریت علائم در دسترس است.
انواع بیماری اماس
اماس چهار نوع اصلی دارد. این دستهبندی بیشتر به توصیف علائم کمک میکند تا اینکه نشاندهنده چهار بیماری کاملا متفاوت باشد:
سندرم ایزوله بالینی (CIS)
در صورتی که فرد برای اولین بار علائمی مشابه اماس را تجربه کند اما هنوز معیارهای تشخیصی این بیماری را نداشته باشد، پزشکان آن را به عنوان CIS دستهبندی میکنند. این علائم ناشی از التهاب و آسیب به میلین هستند و ممکن است در آینده به اماس تبدیل شوند.
اماس عودکننده-فروکشکننده (RRMS)
این رایجترین نوع اماس است و تقریبا ۸۵٪ از مبتلایان به اماس، این نوع را دارند. در این حالت، فرد دچار حملات (عود یا تشدید علائم) شده و پس از آن دورههایی از بهبود نسبی یا کامل (فروکش) را تجربه میکند.
اماس پیشرونده ثانویه (SPMS)
بسیاری از موارد RRMS در نهایت به SPMS تبدیل میشوند. در این مرحله، آسیب عصبی به تدریج افزایش مییابد و علائم به مرور بدتر میشوند. ممکن است همچنان دورههایی از عود علائم وجود داشته باشد، اما دورههای بهبودی کمتر دیده میشوند.
اماس پیشرونده اولیه (PPMS)
در برخی از بیماران، اماس از همان ابتدا به صورت تدریجی و پیشرونده آغاز میشود، بدون آنکه دورههای مشخصی از عود یا بهبودی وجود داشته باشد.
انواع نادر اماس
علاوه بر این چهار نوع اصلی، سه نوع نادر از اماس نیز وجود دارد:
- اماس تومورمانند (Tumefactive MS): این نوع اماس با ایجاد نواحی بزرگ از آسیب میلین در مغز همراه است که ممکن است شبیه تومورهای مغزی به نظر برسند. برای تشخیص این نوع از سایر بیماریهای مغزی مانند سرطان، نمونهبرداری از بافت مغز ممکن است لازم باشد.
- اسکلروز حلقوی بالو (Balo’s Concentric Sclerosis): در این نوع اماس، ضایعاتی با الگوی دایرهای و حلقهمانند در میلین مشاهده میشود که در تصاویر MRI به شکل یک هدف دیده میشوند.
- اماس ماربورگ (Marburg Variant MS): این نوع بسیار نادر و تهاجمی اماس است که با پیشرفت سریع همراه بوده و در صورت عدم درمان میتواند منجر به مرگ شود.
میزان شیوع بیماری اماس
بیماری اماس (اسکلروز متعدد) در ایالات متحده به طور گستردهای شیوع دارد و تحقیقات نشان میدهند که حدود یک میلیون بزرگسال در این کشور با این بیماری زندگی میکنند. این آمار نشاندهنده تاثیر قابل توجه اماس بر افراد و سیستم بهداشتی است.
علائم اولیه بیماری اماس چیست؟
علائم اولیه اماس شامل موارد زیر است:
- تغییرات در بینایی (نوریت اپتیک، دوبینی، کاهش یا از دست دادن بینایی)
- ضعف عضلانی (معمولا در یک طرف صورت یا بدن، یا در قسمتهای پایینتر بدن)
- بیحسی یا احساسات غیرعادی (معمولا در یک طرف صورت یا بدن، یا زیر کمر)
علائم بیماری اماس
علائم رایج اماس شامل موارد زیر هستند:
- خستگی مفرط
- ناآهنگی در حرکات (دست و پا چلفتی بودن)
- سرگیجه
- مشکلات در کنترل مثانه
- از دست دادن تعادل و هماهنگی حرکتی
- اختلال در عملکرد شناختی (مشکلات تفکر، حافظه، تمرکز، یادگیری و قضاوت).
- تغییرات خلقی
- سفتی عضلانی و اسپاسم عضلات (لرزش)
این علائم از فردی به فرد دیگر متفاوت است و ممکن است شدت آنها در روزهای مختلف تغییر کند. احتمال دارد فرد تنها برخی از این علائم را تجربه کند و بهندرت همهی آنها را همزمان داشته باشد.
علت بیماری اماس چیست؟
بیماری اماس به دلیل دمیلیناسیون یا تخریب میلین رخ میدهد. میلین یک پوشش محافظتی در اطراف سلولهای عصبی مغز و نخاع است که پیامهای عصبی را بین مغز و سایر قسمتهای بدن ارسال میکند و عملکردهایی مانند بینایی، حس و حرکت را کنترل میکند.
در حالت طبیعی، سیستم ایمنی بدن وظیفه دارد از بدن در برابر عوامل مضر مانند باکتریها و ویروسها محافظت کند. اما در اماس، سیستم ایمنی بیشفعال میشود و به اشتباه میلین سالم (و در برخی موارد، سلولهای عصبی زیر آن) را بهعنوان یک تهدید شناسایی کرده و به آن حمله میکند. این حمله باعث تخریب میلین و بروز علائم اماس میشود.
در تصویربرداری MRI، پزشک میتواند شواهدی از آسیب میلین را مشاهده کند. این آسیب ممکن است به عنوان زخم، ضایعه یا پلاک شناخته شود. در مناطقی که میلین آسیب دیده است، پیامهای عصبی به درستی عبور نمیکنند که این امر باعث بروز علائم اماس میشود.
عوامل خطر برای ابتلا به اماس
علت دقیق بیماری اماس هنوز مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهند که برخی از عوامل ممکن است خطر ابتلا را افزایش دهند، از جمله:
- سیگار کشیدن
- قرار گرفتن در معرض سموم (مانند دود سیگار غیرمستقیم و آفتکشها)
- سطح پایین ویتامین D
- قرار گرفتن در معرض ویروسها (مانند ویروس اپشتین بار یا مونونوکلئوز)
- چاقی در دوران کودکی
- سابقه خانوادگی (در صورتی که یکی از اعضای خانواده دارای این بیماری باشد یا ژنهای مرتبط با اماس را حمل کند).
تشخیص بیماری اماس
هیچ آزمایش خاص و مستقیمی برای تشخیص اماس وجود ندارد. پزشک معمولا با انجام معاینه فیزیکی، بررسی سوابق پزشکی و انجام آزمایشهای تکمیلی اماس را تشخیص میدهد.
این روند ممکن است زمانبر باشد و نیاز به چندین مراجعه به پزشک داشته باشد، زیرا علائم اماس میتواند مشابه با بسیاری از بیماریهای دیگر باشد. هرچند که این تأخیر میتواند ناامیدکننده باشد، اما تشخیص درست به پزشک کمک میکند تا درمان مناسبی برای مدیریت علائم ارائه دهد.
آیا اماس درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر، درمانی برای بهبود کامل اماس وجود ندارد.
هدف از درمان اماس، کاهش آسیبهای بیشتر، کنترل علائم و پیشگیری از عوارض است. پزشک ممکن است گزینههای زیر را برای درمان پیشنهاد دهد:
- داروها
- فیزیوتراپی، کاردرمانی یا گفتاردرمانی
- مشاوره روانشناختی برای حمایت از سلامت روان
روشهای دیگر مدیریت علائم بسته به تاثیر بیماری بر فرد متفاوت است و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- استفاده از عینک یا داروهای مخصوص برای مشکلات بینایی
- تحریک عمقی مغز برای کاهش لرزش و اسپاسم عضلانی
- استفاده از وسایل کمکی مانند عصا، واکر یا ویلچر
- مصرف داروهای ضدتشنج یا ضداسپاسم مانند گاباپنتین یا نورتریپتیلین برای کاهش درد
- داروهایی مانند دونپزیل (Donepezil) برای کمک به بهبود عملکرد شناختی
- استفاده از درمانهای جایگزین مانند طب سوزنی و یوگا
در صورتی که بدن فرد به برخی داروها پاسخ ندهد، پزشک ممکن است پلاسمافرز (تبادل پلاسما) را توصیه کند. این روش بیشتر در کاهش شدت حملات اماس مؤثر است و تاثیر چندانی در پیشگیری از حملات بعدی ندارد.
علاوه بر این، پزشک ممکن است شرکت در آزمایشهای بالینی را پیشنهاد دهد. این آزمایشها، تحقیقاتی هستند که برای بررسی اثربخشی داروهای جدید یا روشهای درمانی نوین برای اماس و سایر بیماریها انجام میشوند.
آنچه از مقاله «تفاوت سندرم پای بیقرار (RLS) و بیماری ام اس چیست؟» آموختیم
شناخت تفاوتهای بین سندرم پای بیقرار (RLS) و بیماری اماس (MS) برای تشخیص صحیح و انتخاب روش درمانی مناسب بسیار حائز اهمیت است. اگرچه این دو بیماری ممکن است برخی علائم مشابه مانند مشکلات حرکتی و حسی داشته باشند، اما علت بروز آنها کاملاً متفاوت است. سندرم پای بیقرار عمدتاً به دلیل اختلال در عملکرد سیستم عصبی و کمبود آهن ایجاد میشود، در حالی که اماس یک بیماری خودایمنی است که به میلین اعصاب حمله کرده و باعث آسیب عصبی پایدار میشود.
تشخیص دقیق و بهموقع هر یک از این بیماریها نقش مهمی در مدیریت علائم، بهبود کیفیت زندگی و پیشگیری از پیشرفت عوارض دارد. مشورت با پزشک متخصص، بررسی دقیق علائم و استفاده از روشهای درمانی مناسب، میتواند به بیماران در کنترل و کاهش اثرات این اختلالات کمک کند.
منبع:
https://www.verywellhealth.com/restless-legs-syndrome-multiple-sclerosis-2440812