اسکیزوفرنی یکی از اختلالات پیچیده و جدی روانی است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تاثیر می‌گذارد. این بیماری ممکن است باعث ایجاد توهمات، هذیان‌ها و مشکلات در تفکر منطقی شود و زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد. انواع مختلفی از اسکیزوفرنی وجود دارد که هر کدام علائم و ویژگی‌های خاص خود را دارند. تشخیص زودهنگام این اختلال می‌تواند در مدیریت و درمان آن نقش مهمی ایفا کند. در این مقاله از تهران لب، به بررسی انواع اسکیزوفرنی، علائم رایج، روش‌های تشخیص و راهکارهای درمانی مؤثر می‌پردازیم.

انواع اسکیزوفرنی چیست؟

اسکیزوفرنی یک اختلال روانی است که تاثیرات شدیدی بر سلامت جسمی و روانی شما دارد. این بیماری عملکرد مغز را مختل می‌کند و بر مواردی مانند تفکر، حافظه، حواس و رفتارها تاثیر می‌گذارد. در نتیجه، شما ممکن است در بسیاری از جنبه‌های زندگی روزمره خود دچار مشکل شوید. اسکیزوفرنی درمان‌نشده اغلب روابط شما را (حرفه‌ای، اجتماعی، عاشقانه و غیره) مختل می‌کند. همچنین ممکن است باعث شود در سازمان‌دهی افکار خود دچار مشکل شوید و ممکن است به شکلی رفتار کنید که شما را در معرض آسیب یا بیماری‌های دیگر قرار دهد.

روانپزشکان پیش‌تر به انواع مختلف اسکیزوفرنی مانند اسکیزوفرنی پارانویید و اسکیزوفرنی کاتاتونیک اشاره می‌کردند. اما این تقسیم‌بندی‌ها در تشخیص یا درمان اسکیزوفرنی چندان مفید نبودند. در حال حاضر، متخصصان اسکیزوفرنی را به‌عنوان یک طیف از اختلالات در نظر می‌گیرند که شامل موارد زیر است:

• اختلال شخصیت اسکیزوتایپال (که همچنین در دسته اختلالات شخصیت قرار می‌گیرد).
• اختلال روانی کوتاه‌مدت
• اختلال اسکیزوفرنی‌فرم
• اختلال اسکیزوآفکتیو
• دیگر اختلالات طیف اسکیزوفرنی (مشخص یا غیرمشخص). این تشخیص به پزشکان این امکان را می‌دهد که تغییرات غیرمعمول اسکیزوفرنی را تشخیص دهند.

چه کسانی بیشتر تحت تاثیر اسکیزوفرنی هستند؟

اسکیزوفرنی معمولا در سنین ۱۵ تا ۲۵ سالگی در مردان و افرادی که در زمان تولد به‌عنوان مرد شناسایی شده‌اند (AMAB) و در سنین ۲۵ تا ۳۵ سالگی در زنان و افرادی که در زمان تولد به‌عنوان زن شناسایی شده‌اند (AFAB) آغاز می‌شود. این اختلال به طور تقریبی به همان اندازه مردان و زنان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. حدود ۲۰ درصد از موارد جدید اسکیزوفرنی در افرادی که بالای ۴۵ سال دارند، رخ می‌دهد. این موارد معمولا بیشتر در مردان و افرادی که AMAB هستند، مشاهده می‌شود.

اسکیزوفرنی در کودکان نادر است اما ممکن است رخ دهد. زمانی که اسکیزوفرنی در دوران کودکی شروع می‌شود، معمولا شدیدتر و درمان آن دشوارتر است.

اسکیزوفرنی چقدر شایع است؟

اسکیزوفرنی یک اختلال نسبتا شایع است. در سطح جهانی، این اختلال از هر ۱۰۰,۰۰۰ نفر، ۲۲۱ نفر را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

علائم اسکیزوفرنی چیست؟

بسیاری از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی نمی‌توانند تشخیص دهند که علائم اسکیزوفرنی دارند، اما اطرافیان شما ممکن است این علائم را تشخیص دهند. پنج علامت اصلی اسکیزوفرنی عبارتند از:

1. توهمات (Delusions): این‌ها باورهای غلطی هستند که حتی با وجود شواهد فراوانی که نشان می‌دهند این باورها اشتباه هستند، همچنان آن‌ها را باور دارید. به عنوان مثال، ممکن است فکر کنید که کسی بر افکار، گفتار یا اعمال شما کنترل دارد.
2. هذیان‌ها (Hallucinations): شما همچنان فکر می‌کنید که می‌توانید چیزهایی را ببینید، بشنوید، بویید، لمس کنید یا بچشید که وجود ندارند، مانند شنیدن صداهایی که دیگران نمی‌شنوند.
3. صحبت کردن نامنسجم یا بی‌ربط: ممکن است در سازمان‌دهی افکارتان هنگام صحبت مشکل داشته باشید. این ممکن است به شکل مشکل در نگه داشتن موضوع گفتگو باشد یا افکارتان به قدری درهم و برهم باشد که دیگران نتوانند شما را درک کنند.
4. حرکات نامنظم یا غیرمعمول: ممکن است حرکات شما با انتظارات اطرافیان متفاوت باشد. به عنوان مثال، ممکن است بدون دلیل مشخصی زیاد بچرخید یا اصلا حرکت نکنید.
5. علائم منفی: این‌ها به کاهش یا از دست دادن توانایی شما برای انجام کارها به شکلی که انتظار می‌رود اشاره دارند. برای مثال، ممکن است دیگر چهره‌تان را تکان ندهید یا با صدای بی‌احساس و مسطح صحبت کنید. علائم منفی همچنین شامل فقدان انگیزه، به‌ویژه زمانی که نمی‌خواهید با دیگران ارتباط برقرار کنید یا کارهایی که معمولا از آن‌ها لذت می‌برید را انجام دهید، می‌شود.

به دلیل این علائم، ممکن است بیمار:

• احساس شک و ، پارانویا یا ترس کند.
• به بهداشت و ظاهر خود اهمیتی ندهد.
• افسردگی، اضطراب و افکار خودکشی را تجربه کند.
• برای کاهش علائم خود از الکل، نیکوتین، داروهای تجویزی یا داروهای تفریحی استفاده کند.

چه عواملی باعث اسکیزوفرنی می‌شوند؟

هیچ علت واحدی برای اسکیزوفرنی وجود ندارد. کارشناسان معتقدند که اسکیزوفرنی به دلایل مختلفی رخ می‌دهد. سه علت اصلی آن شامل موارد زیر می‌شود:

1. عدم تعادل در سیگنال‌های شیمیایی که مغز برای ارتباط سلول به سلول استفاده می‌کند.
2. مشکلات در رشد مغز قبل از تولد
3. از دست رفتن ارتباطات بین مناطق مختلف مغز

عوامل خطر اسکیزوفرنی چیست؟

در حالی که علت‌های قطعی اسکیزوفرنی مشخص نیست، عواملی وجود دارند که می‌توانند خطر ابتلا به این اختلال را افزایش دهند:

1. محیط: بسیاری از عوامل در محیط اطراف شما می‌توانند خطر ابتلا به اسکیزوفرنی را افزایش دهند. به‌عنوان مثال، تولد در فصل زمستان خطر را کمی افزایش می‌دهد. برخی بیماری‌ها که بر مغز تاثیر می‌گذارند، مانند عفونت‌ها و بیماری‌های خودایمنی (که در آن سیستم ایمنی بدن به بخشی از بدن حمله می‌کند)، نیز می‌توانند خطر را بیشتر کنند. استرس شدید و طولانی‌مدت نیز می‌تواند نقشی در ایجاد اسکیزوفرنی داشته باشد.
2. شرایط رشد و تولد: نحوه رشد شما قبل از تولد در ایجاد اسکیزوفرنی تاثیر دارد. خطر ابتلا به اسکیزوفرنی در صورتی افزایش می‌یابد که والدین شما در دوران بارداری به دیابت بارداری، فشار خون بالا (پری‌اکلامپسی)، سوءتغذیه یا کمبود ویتامین D مبتلا بوده باشند. همچنین اگر هنگام تولد وزن کمی داشتید یا در هنگام تولد مشکلاتی مانند سزارین اضطراری وجود داشت، خطر ابتلا افزایش می‌یابد.
3. استفاده از مواد مخدر تفریحی: اسکیزوفرنی با استفاده از برخی مواد مخدر تفریحی، به ویژه در مقادیر زیاد و در سنین پایین‌تر، ارتباط دارد. ارتباط بین استفاده زیاد از حشیش (کانابیس) در دوران نوجوانی یکی از بهترین موارد مطالعه‌شده در این زمینه است. اما کارشناسان مطمئن نیستند که آیا استفاده از حشیش علت مستقیم اسکیزوفرنی است یا فقط یک عامل کمک‌کننده است.

آیا اسکیزوفرنی ارثی است؟

کارشناسان علت خاصی برای اسکیزوفرنی پیدا نکرده‌اند، بنابراین نمی‌توانند به طور قطعی بگویند که اسکیزوفرنی یک بیماری ژنتیکی است. اما اگر تاریخچه خانوادگی اسکیزوفرنی داشته باشی؛ به‌ویژه اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر شما مبتلا به این بیماری باشد، خطر ابتلا به این اختلال در شما بسیار بالاتر است.

اسکیزوفرنی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشک شما (یا پزشک فرد مورد نظر) می‌تواند اسکیزوفرنی یا اختلالات مرتبط با آن را بر اساس ترکیبی از سوالاتی که از شما می‌پرسد، علائمی که شرح می‌دهید یا مشاهده رفتارهای شما تشخیص دهد. همچنین پزشک سوالاتی می‌پرسد تا سایر علل احتمالی علائم شما را رد کند. سپس آن‌ها آنچه را که پیدا کرده‌اند با معیارهای لازم برای تشخیص اسکیزوفرنی مقایسه می‌کنند.

طبق معیارهای DSM-5، برای تشخیص اسکیزوفرنی، موارد زیر باید وجود داشته باشد:

1. حداقل دو تا از پنج علامت اصلی
2. علائم را برای حداقل یک ماه تجربه کرده‌اید.
3. علائم شما بر توانایی شما در انجام کارها یا روابطتان (دوستانه، عاشقانه، حرفه‌ای یا غیره) تاثیر می‌گذارد.

چه آزمایش‌هایی برای تشخیص این بیماری انجام می‌شود؟

هیچ آزمایش تشخیصی خاصی برای اسکیزوفرنی وجود ندارد. اما پزشکان ممکن است آزمایش‌هایی انجام دهند تا سایر شرایط را قبل از تشخیص اسکیزوفرنی رد کنند. نوع آزمایش‌هایی که احتمالا انجام می‌شود عبارتند از:

1. آزمایش‌های تصویربرداری: پزشکان معمولا از سی تی اسکن (CT)، تصویربرداری با رزونانس مغناطیسی (MRI) و سایر آزمایش‌های تصویربرداری برای رد کردن مشکلاتی مانند سکته، آسیب‌های مغزی، تومورها و تغییرات دیگر در ساختار مغز استفاده می‌کنند.
2. آزمایش‌های خون، ادرار و مایع نخاعی (سنجش از طریق نوار نخاعی): این آزمایش‌ها به دنبال تغییرات شیمیایی در مایعات بدن می‌گردند که ممکن است تغییرات در رفتار شما را توضیح دهند. این آزمایش‌ها می‌توانند مسمومیت با فلزات سنگین یا علل دیگر مسمومیت، عفونت‌ها و سایر مشکلات را رد کنند.
3. آزمایش فعالیت مغزی: الکتروانسفالوگرام (EEG) فعالیت الکتریکی مغز را شناسایی و ضبط می‌کند. این آزمایش می‌تواند به رد کردن بیماری‌هایی مانند صرع کمک کند.

آیا اسکیزوفرنی درمان‌پذیر است؟

اسکیزوفرنی درمان‌پذیر نیست، اما اغلب قابل درمان است. در درصد کمی از موارد، افراد ممکن است به طور کامل از اسکیزوفرنی بهبود یابند. اما این درمان قطعی نیست زیرا نمی‌توان پیش‌بینی کرد که چه کسی دوباره مبتلا می‌شود و چه کسی نه. به همین دلیل، کارشناسان کسانی که از این بیماری بهبود یافته‌اند را «در دوران بهبود» می‌دانند.

اسکیزوفرنی چگونه کنترل می‌شود؟

درمان و کنترل اسکیزوفرنی معمولا شامل ترکیبی از دارو، درمان و تکنیک‌های خودمدیریتی است. این شامل موارد زیر می‌شود:

1. داروهای آنتی‌سایکوتیک نسل اول و دوم: این داروها، از جمله هالوپریدول، آریپیپرازول، اولانزاپین و کوتیاپین، نحوه استفاده مغز از مواد شیمیایی خاص برای ارتباط بین سلولی را مسدود می‌کنند. اما ممکن است عوارض جانبی مانند خواب‌آلودگی، افزایش وزن و لرزش‌ها ایجاد کنند.
2. آنتی‌سایکوتیک‌های نسل جدید: اخیرا سازمان غذا و دارو (FDA) زانونلین و کلرید تروپیوم را تایید کرده است که نوع جدیدی از داروهای آنتی‌سایکوتیک است که بر گیرنده‌های کولینرژیک به جای گیرنده‌های دوپامین تاثیر می‌گذارد. در آزمایش‌های بالینی، این درمان جدید علائم اسکیزوفرنی را با پروفایل عوارض جانبی متفاوت کاهش داد. عوارض جانبی شامل تهوع، ناراحتی معده، احتباس ادرار، افزایش ضربان قلب و یبوست است.
3. روان‌درمانی: روش‌های درمانی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT) می‌توانند به شما کمک کنند تا با شرایط خود کنار بیایید و آن را مدیریت کنید. درمان طولانی‌مدت همچنین می‌تواند به مشکلات ثانویه در کنار اسکیزوفرنی، مانند اضطراب، افسردگی یا مسائل مرتبط با مصرف مواد، کمک کند.
4. درمان الکتروشوک (ECT): اگر درمان‌های دیگر موثر نباشند، پزشک ممکن است ECT را توصیه کند. این درمان شامل استفاده از جریان الکتریکی است که به پوست سر شما اعمال می‌شود و سپس قسمت‌های خاصی از مغز را تحریک می‌کند. این تحریک باعث بروز یک تشنج کوتاه می‌شود که می‌تواند به بهبود عملکرد مغز در صورت داشتن افسردگی شدید، اضطراب و مشکلات دیگر کمک کند. در حین انجام ECT، شما بیهوش می‌شوید و هیچ دردی احساس نمی‌کنید.

آزمایش تشخیص اسکیزوفرنی در منزل و شرایط انجام این آزمایش در منزل

آزمایشگاه تهران لب خدمات آزمایش در خانه را برای راحتی بیشتر بیماران ارائه می‌دهد. این خدمات به شما امکان می‌دهد که بدون نیاز به مراجعه حضوری، آزمایشات ضروری خود را در محیط خانه انجام دهید. کارشناسان مجرب تهران لب با استفاده از تجهیزات پیشرفته، نمونه‌برداری دقیق را انجام داده و نتایج را در کوتاه‌ترین زمان ممکن ارائه می‌دهند. این خدمات به ویژه برای افرادی که مشکلات حرکتی یا زمانی دارند، بسیار مفید است و کمک زیادی به تسهیل فرآیند درمان می‌کند.

آنچه از مقاله «اسکیزوفرنی چیست؟ | انواع، علائم، تشخیص و درمان» آموختیم

اسکیزوفرنی می‌تواند برای شما و عزیزانتان یک وضعیت ترسناک باشد. برخلاف تصورات رایج، این یک وضعیت نیست که فکر کردن به بهبودی یا داشتن زندگی شاد و پربار غیرممکن باشد. اگر فکر می‌کنید که علائم اسکیزوفرنی دارید، مهم است که هر چه سریع‌تر با یک پزشک متخصص مشورت کنید. وظیفه آنها کمک به شما است و متخصصان بهداشت، به ویژه کسانی که در شرایط سلامت روان مانند اسکیزوفرنی تخصص دارند، آموزش‌های لازم را برای کمک به شما بدون اینکه احساس قضاوت، شرم یا خجالت کنید، دیده‌اند.

اگر متوجه شدید که یکی از عزیزانتان با علائم روان‌پریشی یا اسکیزوفرنی دست و پنجه نرم می‌کند، آنها را به شکل ملایم حمایتی تشویق کنید که به مراقبت نیاز دارند. تشخیص زودهنگام و درمان می‌تواند تفاوت بزرگی در کمک به بهبودی و مدیریت این وضعیت ایجاد کند.

منبع:

https://www.psychiatry.org/patients-families/schizophrenia/what-is-schizophrenia